महाराष्ट्र सरकार शेतकऱ्यांना अधिक सक्षम करण्यासाठी महाडीबीटी (MahaDBT – Maharashtra Direct Benefit Transfer Portal) मार्फत अनेक कृषी अनुदान योजना लागू करते.
ही सर्व अनुदाने शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात थेट जमा केली जातात.
पण महत्त्वाचा मुद्दा:
👉 अर्ज नेहमी mahadbt.gov.in वरच भरला जातो
👉 mahadbt.in वर फक्त योजना माहिती उपलब्ध असते — अर्ज तिथे भरता येत नाही
शेतकरी अनेकदा या दोन साइट्समध्ये गोंधळ करतात, म्हणून ही स्पष्ट माहिती लक्षात ठेवा.
🌱 मनुष्य चलित औजारे योजना म्हणजे काय?
शेतीतील अशी उपकरणे जी मानवी श्रमावर चालतात, त्यांना मनुष्य चलित औजारे म्हणतात.
ही औजारे लहान क्षेत्रात शेती करणाऱ्या आणि खर्च कमी ठेवू इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहेत।
ही औजारे इंधन, वीज किंवा मोठ्या यंत्रांची गरज न पडता सहज वापरता येतात आणि महिलांसाठीही सोपी असतात।
मनुष्य चलित औजारांचे प्रकार:
✔ हँड वीडर
✔ हाता नांगर
✔ खुरपे, खोरे
✔ फावडे
✔ तिकी (Two Tine / Three Tine)
✔ आंतरमशागत किट
✔ बी पेरणी साधने
✔ ड्रॉ लाइन मार्किंग टूल्स
✔ मॅन्युअल कल्टीवेटर
✔ तण काढणी साधने
ही सर्व साधने शेतातील तण काढणे, माती भंगणे, आंतर मशागत, पेरणी इ. कामांसाठी वापरली जातात।
🎯 या योजनेचा उद्देश
- लहान व मध्यम शेतकऱ्यांना कमी खर्चातील उपकरणे उपलब्ध करून देणे
- इंधन किंवा यांत्रिक खर्च कमी करणे
- शेती अधिक कार्यक्षम बनवणे
- महिला शेतकऱ्यांना हाताळता येईल अशी साधने देणे
- दैनंदिन शेतीचे श्रम कमी करणे
- उत्पादन खर्चात बचत करणे
या योजनेमुळे शेतकरी आपला खर्च कमी करून शेतीचा नफा वाढवू शकतात।
💰 महाडीबीटी अंतर्गत अनुदान (Subsidy Details)
अनुदानाची टक्केवारी शेतकऱ्याच्या श्रेणीनुसार बदलते:
✔ सामान्य शेतकरी:
40% पर्यंत अनुदान
✔ SC / ST / महिला शेतकरी:
50% – 60% पर्यंत उच्च अनुदान
✔ लघु व सीमांत शेतकरी:
प्राधान्य + अतिरिक्त अनुदान
अनुदानाची अंतिम रक्कम उपकरणांच्या बाजारभावानुसार ठरते।
🧾 पात्रता (Eligibility)
मनुष्य चलित औजारे योजनेसाठी खालील पात्रता आवश्यक आहे:
- अर्जदार महाराष्ट्रातील शेतकरी असावा
- जमिनीचा मालकी हक्क सिद्ध करणारे दस्तऐवज (7/12, 8A) असावेत
- आधार–बँक खाते लिंक असणे आवश्यक
- शेतकरी नोंदणी (Talathi कार्यालय) पूर्ण असावी
- अर्जदाराकडे आधीच अनुदान घेतलेली औजारे नसावीत (अनेक वेळा cross-check केले जाते)
📄 आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)
- आधार कार्ड
- बँक पासबुक (पहिले पान)
- 7/12 उतारा
- 8A उतारा
- जात प्रमाणपत्र (जर लागू असेल तर)
- शेतकरी नोंदणी / Smart ID
- मोबाइल नंबर
सर्व कागदपत्रे PDF/JPG स्वरूपात mahadbt.gov.in वर अपलोड करावी लागतात।
📝 अर्ज कसा करावा? – Step-by-Step (फक्त mahadbt.gov.in वर)
Step 1:
👉 mahadbt.gov.in वेबसाइट उघडा
(mahadbt.in फक्त माहिती देण्यासाठी आहे)
Step 2:
“Agriculture Department” → “Schemes” निवडा
Step 3:
मनुष्य चलित औजारे अनुदान योजना निवडा
Step 4:
Login करा / नवीन नोंदणी करा
(आधार OTP पडताळणी आवश्यक)
Step 5:
जमिनीची माहिती (7/12, 8A) भरा
Step 6:
बँक खाते KYC व मोबाईल नंबर अपडेट करा
Step 7:
आवश्यक कागदपत्रे Upload करा
Step 8:
अर्ज Submit करा आणि acknowledgment Download करा
अर्ज मंजूर झाल्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते।
⭐ योजनेचे फायदे
- इंधन/वीज खर्च नाही
- कमी श्रमात शेतीकाम
- महिला शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त
- दीर्घकाल टिकणारी साधने
- तण काढणे, मशागत, पेरणी सोपी
- शेताची उत्पादकता वाढते
- उत्पादन खर्च कमी
- पूर्ण प्रक्रिया ऑनलाइन व पारदर्शक
🌻 निष्कर्ष
मनुष्य चलित औजारे Mahadbt Yojna ही लहान व मध्यम शेतकऱ्यांसाठी सर्वात उपयुक्त अनुदान योजनांपैकी एक आहे.
सरकारकडून 40% ते 60% अनुदान मिळाल्यामुळे ही साधने अत्यंत परवडणारी होतात।
येत्या वर्षांत महाराष्ट्र सरकारचा भर “कमी खर्च–जास्त उत्पादन” या तत्वावर असल्याने मनुष्य चलित औजारांना मोठे महत्त्व मिळत आहे।
